Michiel van Elk onderzoekt wat magische truffels, xtc en ketamine met mensen doen. (Foto: Gerry van Bakel)
Geestverruimende middelen zoals lsd, paddo’s, xtc of ketamine. Wat gebeurt er met je als je die gebruikt? Psychedelica kunnen mensen met PTSS, depressie of een verslaving helpen, maar de Leidse universitair hoofddocent Michiel van Elk ziet dat de effecten erg van persoon tot persoon verschillen.
Niet iedereen voelt zich beter door het gebruik van psychedelica. Van Elk onderzoekt waarom de ene mens wel baat heeft bij deze middelen en de ander niet. “Het is een gevaar om te denken dat het een magic bullet is”, zegt Van Elk, auteur van het boek ‘Een nuchtere kijk op psychedelica’. “Het werkt niet op ieders brein hetzelfde.”
Fascinatie
Van Elks fascinatie voor veranderde bewustzijnstoestanden begon in zijn jeugd. Hij groeide op in een pinkstergemeente en maakte daar wonderlijke ervaringen mee. Sindsdien wil hij begrijpen wat er in het brein gebeurt als iemand Gods stem hoort of een engel ziet verschijnen, en waarom de ene mens daar gevoeliger voor is dan de ander.
Psychedelica zijn in Leiden niets nieuws. Al in de jaren zestig behandelde psychiater Jan Bastiaans oorlogsslachtoffers met lsd, zodat zij hun trauma konden herbeleven en verwerken. Nog steeds onderzoeken wetenschappers middelen als lsd en psilocybine, de werkzame stof in paddo’s en magische truffels, als behandeling voor PTSS, depressie en verslaving. De resultaten noemt Van Elk voorzichtig positief, bij sommige patiënten houdt het effect maanden aan.
Toch is er nog veel onbekend. Sommige mensen raken flink ontregeld, krijgen heftigere trauma’s of worden zelfs psychotisch. Hebben zij bepaalde kenmerken gemeen? “Wisten we dat maar”, zegt Van Elk. “Daar moeten we nog veel onderzoek naar doen.” Dat er na zestig jaar nog zoveel onduidelijk is, komt volgens Van Elk door de ‘war on drugs’. Het onderzoek lag decennialang stil. Pas sinds zo’n vijftien jaar is er weer aandacht voor.
Resetknop
Volgens Van Elk verstoren psychedelica tijdelijk de vastgeroeste patronen in het brein. Daardoor ontstaat er ruimte voor nieuwe gedachten en gedrag. “Het drukt even op de resetknop van je hersenen.” Om dat te bewijzen, scant Van Elks team de hersenen van proefpersonen onder invloed. “Dat is op zich al een uitdaging om mensen die onder invloed zijn onder een MRI-scanner krijgen.”
Daarnaast trekken de onderzoekers het veld in. “We onderzoeken psychedelica retraites, je hebt er zo’n zeventig in Nederland. Deelnemers voelen zich na afloop gemiddeld beter en hebben tot drie maanden minder klachten. Maar een deel knapt niet op of voelt zich juist slechter.”
Kloof
Van Elk wil vooral de kloof tussen wetenschap en praktijk dichten. “Wat ik vooral hoop te bereiken, is dat de praktijk wat dichter bij de wetenschap komt.” Hij wil onderzoeksresultaten omzetten in concreet advies: hoe gebruik je het veilig en waar let je op bij een retraite.
Wie het onderzoekswerk van Van Elk wil steunen, kan terecht op de website van het Leiden Universiteitsfonds (LUF). Of mail voor meer informatie naar PRSMLab@fsw.leidenuniv.nl.
Kennismakers Isis Vreeling, Gerry van Bakel en Johanna Waszink in gesprek met Michiel van Elk.
*Kennismakers is een radioprogramma op Sleutelstad.nl. Elke dinsdagavond om 19.00 uur. Over wetenschap, onderzoek, onderwijs en innovatie. Een programma voor nieuwsgierige mensen.
