Opening ‘We Carried The Soil’ bij TROEF. (Foto: Joosje Bosch)
In 2022 verscheen er een kleine expositieruimte aan de Middelstegracht. Het was een project van kunstenaarscollectief ROEM, dat meer plek voor kunst in Leiden wilde claimen. Drie jaar later is TROEF uitgegroeid tot een plek waar jonge makers zich tonen en die inmiddels ook ver buiten de stad bekend is. In Cultuur071 waren oprichter en afzwaaiend artistiek leider Marissa Karlas en haar opvolger Céleste van Berkum te gast.
In drieënhalf jaar tijd organiseerde TROEF meer dan vijftien tentoonstellingen, naast filmvertoningen, concerten en publieksactiviteiten. Wat begon als een klein initiatief, groeide uit tot een vaste waarde. Karlas kijkt met trots terug op een intens traject. “Het was een wervelwind. Een uit de hand gelopen hobby die steeds serieuzer werd. Ik ben iemand die graag dingen opstart, het gaande houden laat ik liever aan iemand anders over.” Die rol wordt nu overgenomen door Van Berkum, die de komende jaren een nieuwe koers wil inzetten.
Sinds de start programmeert TROEF niet zelf, maar nodigt het gastcuratoren uit om tentoonstellingen samen te stellen. Een bewuste en inmiddels onderscheidende keuze. “Voor jonge, onafhankelijke curatoren is het lastig om ergens te beginnen”, zegt Van Berkum. “Wij bieden die ruimte. Van idee naar gerealiseerde tentoonstelling, dat proces faciliteren we.” Volgens Karlas ontstond die rol organisch. “We begonnen met werk tonen, ook van anderen. En toen ontdekten we: we zijn eigenlijk aan het cureren. Dat groeide uit tot wat het nu is.” Die werkwijze levert een grote diversiteit aan tentoonstellingen op. TROEF werkt met overkoepelende reeksen, zoals In Shared Air, waarin thema’s als gelijkheid, vrijheid en maatschappelijke verhoudingen telkens vanuit een andere invalshoek worden onderzocht.
Onzichtbaar
Voor 2026 blijft TROEF werken binnen de reeks In Shared Air. Daarna volgt verdieping. “In plaats van veel verschillende thema’s, gaan we werken met cycli rond één centrale vraag”, zegt Van Berkum. Een van die vragen richt zich op de ‘onzichtbare’ arbeid in de kunstwereld: wie maakt kunstproductie mogelijk? “Denk aan technici, installateurs en schoonmakers. Zonder hen bestaat de kunstwereld niet.” Ook wil TROEF experimenteren met solotentoonstellingen, waar eerder vooral groepsshows te zien waren. “Je gaat een partnerschap aan met één kunstenaar en geeft die de ruimte volledig in handen.”
TROEF blijft inzetten op een laagdrempelig en actief publieksprogramma. Bezoekers kunnen niet alleen exposities bekijken, maar ook deelnemen aan workshops, lezingen en andere activiteiten rond de tentoonstelling. “Het gaat om maken, meemaken en ontmoeten”, zegt Karlas. “We willen dat mensen niet alleen kijken, maar ook betrokken raken.”
Grond
De nieuwste tentoonstelling We Carried the Soil with Us is samengesteld door curator Dasha Lohvynova en brengt vier jonge Oekraïense kunstenaars samen: Katia Motylova-Babinska, Stefaniia Bodnia, Karolina Uskakovych en Anna Khvyl. Centraal staat de vraag wat het betekent om je land te verlaten en wat je, letterlijk en figuurlijk, met je meedraagt. “Het gaat over herinnering, identiteit en verplaatsing”, zegt Van Berkum. “Wat gebeurt er met wie je bent als je van plek verandert?”
De kunstenaars werken in verschillende media, maar delen een focus op ‘grond’ als drager van herinnering, verlies en zorg. Publieksactiviteiten, zoals een audiowandeling met Khvyl en gesprekken met de kunstenaars, sluiten daarbij aan. De tentoonstelling kwam voort uit een open call. Karlas: “We kiezen voorstellen die inhoudelijk sterk zijn en iets toevoegen wat nog niet in Leiden te zien is geweest. Dit verhaal was meteen rond en urgent.”
Open Call
Ook de volgende tentoonstelling wordt via een open call samengesteld. TROEF is momenteel op zoek naar recent afgestudeerde kunstenaars en makers uit verschillende disciplines voor een nieuwe groepspresentatie die gaat over Leiden. Aanmelden kan nog tot 5 april. Wie wil deelnemen, kan zich via de website van TROEF inschrijven.
TROEF is voor iedereen gratis toegankelijk en geopend van vrijdag tot en met zondag aan de Middelstegracht. Met nog drie tentoonstellingen op de planning voor dit jaar en een nieuwe koers vanaf 2027, lijkt de ruimte voorlopig nog lang niet uitgegroeid.
Cultuur071: Marissa Karlas en Céleste van Berkum over TROEF.
