(Foto: Chris de Waard)<\/p>\n
Leiden, 24 november 2025 om 9:20 uur door de redactie\t\t\t\t\t\t<\/p>\n
Met een nieuwe MRI-techniek hebben onderzoekers van het LUMC voor het eerst zichtbaar gemaakt hoe hersenvocht zich door de hersenen beweegt. Deze ontdekking biedt nieuwe inzichten in het ontstaan van hersenziekten zoals Cerebrale Amylo\u00efde Angiopathie (CAA) en Alzheimer.<\/p>\n
Onze hersenen beschikken over een eigen reinigingssysteem dat afvalstoffen afvoert via hersenvocht (cerebrospinale vloeistof, CSF). Werkt dit systeem niet goed, dan kunnen schadelijke stoffen zich ophopen en tot hersenschade leiden.<\/p>\n
Schokdemper Veiliger<\/strong> Onderzoeker Lydiane Hirschler: \u201cHet feit dat we nu non-invasief kunnen zien hoe hersenvocht zich door de hersenen verplaatst, is een enorme stap vooruit. Zeker omdat we zulke duidelijke verschillen zien tussen CAA-pati\u00ebnten en gezonde mensen. Dat opent nieuwe mogelijkheden.\u201d<\/p>\n Prikkel Voor het onderzoek werden hersenscans gemaakt van acht CAA-pati\u00ebnten en acht gezonde vrijwilligers, in samenwerking met onderzoekers in Bonn. Daarbij werd gekeken naar de stroming van CSF in de perivasculaire ruimtes, kleine kanaaltjes rond bloedvaten waar afvalstoffen worden afgevoerd.<\/p>\n Verrassend<\/strong> Een mogelijke verklaring is dat de kleine zijkanaaltjes, die zich dieper in de hersenen bevinden, verstopt raken, waardoor het hersenvocht zich gedraagt als een rivier die niet kan vertakken: het stroomt sneller rond de hersenen, maar voert afvalstoffen minder goed af. Hirschler benadrukt dat dit nog slechts een theorie is en dat vervolgonderzoek nodig is<\/a>.<\/p>\n Hersenvocht<\/strong> Hersenziekten<\/strong> Hirschler: \u201cWe beschikken nu over een techniek die eindelijk laat zien hoe hersenvocht beweegt. Dat opent een geheel nieuwe wereld van onderzoek, met kansen om diagnostiek te verbeteren en de zoektocht naar behandelingen voor hersenziekten zoals CAA te ondersteunen.\u201d Het onderzoek is gepubliceerd in Nature Neuroscience.<\/p>\n Dit project is het resultaat van brede samenwerking tussen verschillende instituten: Amsterdam UMC leverde innovatieve technieken voor snellere beeldvorming, de Universiteit van Bonn voerde de scans bij CAA-pati\u00ebnten uit, en een team uit Boston bracht cruciale expertise in vasomotie in.<\/p>\n
<\/strong>Lang werd aangenomen dat CSF vooral diende als schokdemper, maar inmiddels is duidelijk dat het ook een cruciale rol speelt bij het wegspoelen van afvalstoffen. Het meten van die stroming bleek echter lastig: hoe het vocht zich precies verplaatst, wat de stroming aandrijft en hoe dit verandert bij ziekte was moeilijk vast te leggen. Tot voor kort moest daarvoor vaak een contrastmiddel via een ruggenprik worden toegediend: een onaangename en invasieve procedure.<\/p>\n
Met de nieuwe MRI-techniek CSF-STREAM is dat niet langer nodig. Deze methode is speciaal ontwikkeld om hersenvocht zichtbaar te maken zonder naalden of contrastmiddelen. Dat maakt het onderzoek veiliger en comfortabeler voor pati\u00ebnten. Bovendien is de techniek zo nauwkeurig dat onderzoekers zelfs de stroming door de kleinste kanaaltjes rond bloedvaten kunnen volgen.<\/p>\n
<\/strong>De MRI-scans duren ongeveer veertig minuten. In die tijd meten onderzoekers hoe verschillende lichaamsritmes de stroming van CSF be\u00efnvloeden. Elke hartslag duwt het vocht een beetje vooruit. Ook ademhaling speelt mee, net als vasomotie: de langzame, ritmische samentrekkingen van bloedvaten.\u00a0Om dit laatste zichtbaar te maken kregen deelnemers een visuele prikkel. Onderzoeker Thijs van Osch: \u201cMensen die in de MRI-scanner lagen, kregen een knipperend schaakbordpatroon te zien, met dezelfde frequentie als de trage hersengolven die optreden tijdens de slaap.\u201d<\/p>\n
Bij gezonde mensen stroomt CSF soepel door deze kanaaltjes, maar bij CAA-pati\u00ebnten was de stroming verstoord. Opvallend genoeg zagen de onderzoekers dat het hersenvocht in sommige hersengebieden juist sneller stroomde dan normaal, vooral rond de basis van de hersenen. Hirschler: \u201cWe hadden verwacht dat de stroming bij CAA trager zou zijn. Maar we zagen juist een toename van twintig procent bij de basis van de hersenen. Dat was echt verrassend.\u201d<\/p>\n
Onze hersenen produceren voortdurend stoffen zoals eiwitten. Na verloop van tijd raken deze beschadigd of worden ze overbodig en moeten ze worden verwijderd. In de rest van het lichaam nemen lymfeklieren deze taak op zich, maar de hersenen hebben die niet. Daarom wordt aangenomen dat hersenvocht deze reinigende rol vervult. Als dit systeem faalt, blijven afvalstoffen achter, zoals het eiwit amylo\u00efde-b\u00e8ta. Dit eiwit wordt in verband gebracht met CAA, Alzheimer en andere hersenziekten. Ophoping van amylo\u00efd-b\u00e8ta kan leiden tot hersenbloedingen en geheugenproblemen.<\/p>\n
Dankzij CSF-STREAM kunnen onderzoekers nu precies zien waar het reinigingssysteem van de hersenen goed werkt en waar niet, bijvoorbeeld bij CAA. Deze kennis helpt om hersenziekten beter te begrijpen en kan in de toekomst bijdragen aan vroegere opsporing en preventie.<\/p>\n
![](\"https:\/\/sleutelstad.nl\/wp-content\/uploads\/2025\/11\/LiL_PP-25_advertentie-Sleutelstad-ANI_1.gif?x10596\"\/)
<\/a><\/div>\n<\/div><\/div>\n